دور دوم مذاکرات ژنو میان ایران و آمریکا، که پس از حمله نظامی سال ۲۰۲۵ و بازگشت تدریجی دو طرف به مسیر دیپلماسی برگزار شد، نسبت به دوره‌های پیشین نشانه‌هایی از پیشرفت و خروج از بن‌بست را در خود داشت. این دور، نه یک نقطه عطف قطعی، بلکه یک «لحظه انتقالی» بود؛ لحظه‌ای که در آن دو طرف برای نخستین بار پس از ماه‌ها تنش، بر سر چارچوبی مشترک برای ادامه گفت‌وگوها به تفاهم رسیدند.

۱. تفاهم بر سر «اصول راهنما»: مهم‌ترین دستاورد ژنو

بر اساس گزارش الجزیره و رسانه‌های منطقه‌ای، ایران و آمریکا در پایان این دور از مذاکرات بر سر مجموعه‌ای از «اصول راهنما» برای ادامه گفت‌وگوها به توافق رسیدند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این تفاهم را «پیشرفتی واقعی» توصیف کرد و گفت که بر اساس این اصول، دو طرف در دور سوم پیش‌نویس‌های مکتوب خود را مبادله خواهند کرد.

این نخستین بار پس از ماه‌هاست که دو طرف نه‌تنها درباره ادامه مذاکرات توافق دارند، بلکه چارچوبی مشترک برای تنظیم متون نیز ایجاد شده است. عراقچی در گفت‌وگو با رسانه‌های ایرانی تأکید کرد که فضای مذاکرات «سازنده‌تر از دور قبل» بوده و مسیر آینده «شفاف‌تر» شده است.

۲. مواضع ایران: حفظ توان هسته‌ای صلح‌آمیز و رد گسترش دامنه مذاکرات

علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در گفت‌وگوی خود با شبکه الجزیره بر دو نکته کلیدی تأکید کرد:

نخست، ایران آماده توافقی است که «حق برخورداری از فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز» را تضمین کند؛ دوم، مذاکرات باید از فشار بازیگران ثالث—به‌ویژه اسرائیل—مستقل باشد. او همچنین گفت که مواضع ایران از طریق عمان به آمریکا منتقل شده و تهران منتظر پاسخ رسمی واشنگتن است. لاریجانی تصریح کرد که «غنی‌سازی صفر» نه واقع‌بینانه است و نه قابل مذاکره، زیرا توان هسته‌ای ایران «دانش بومی» محسوب می‌شود. این مواضع نشان می‌دهد که تهران همچنان بر دو خط قرمز اصلی خود پافشاری می‌کند:

- مذاکرات باید صرفاً هسته‌ای باشد؛

- اصل غنی‌سازی باید حفظ شود، هرچند درباره سطح و نظارت‌ها امکان گفت‌وگو وجود دارد.

۳. واکنش آمریکا: استقبال محتاطانه و استمرار فشار

در سوی مقابل، رسانه‌های آمریکایی گزارش داده‌اند که تیم مذاکره‌کننده آمریکا—به ریاست استیو ویتکاف و با حضور جرد کوشنر—با ادامه سریع مذاکرات موافقت کرده و منتظر دریافت یک «پیشنهاد مکتوب کاهش تنش» از سوی ایران است.

در سطح سیاسی، دونالد ترامپ نیز در پیام‌های عمومی خود روند گفت‌وگوها را «در مجموع مثبت» توصیف کرده، اما هم‌زمان بر ضرورت دستیابی به توافقی «قوی‌تر» از برجام تأکید کرده است. این موضع دوگانه—ترکیب استقبال از مذاکره و اصرار بر محدودیت‌های گسترده‌تر—نشان می‌دهد که واشنگتن هنوز به دنبال توافقی فراتر از چارچوب صرفاً هسته‌ای است.

هم‌زمان، آمریکا روند استقرار نیروهای نظامی خود در منطقه را ادامه می‌دهد؛ اقدامی که از نگاه تهران با روح مذاکرات سازگار نیست و نوعی «فشار موازی» تلقی می‌شود.

۴. چرا این دور متفاوت بود؟ سه عامل کلیدی

سه متغیر مهم باعث شده‌اند که این دور از مذاکرات نسبت به دوره‌های پیشین پویاتر باشد:

الف. بازدارندگی پس از حمله ۲۰۲۵

حمله آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، هرچند خسارت‌هایی ایجاد کرد، اما نتوانست تهران را وادار به عقب‌نشینی کند. مانورهای ایران در تنگه هرمز و حفظ توان عملیاتی، پیام روشنی به واشنگتن داد: گزینه نظامی هزینه‌زا و بی‌نتیجه است.

ب. طرح اقتصادی ایران

پیشنهاد ایران برای همکاری اقتصادی با آمریکا—در حوزه‌هایی مانند انرژی، معدن و خرید هواپیما—یک عنصر جدید در دیپلماسی تهران است. هدف این طرح، ایجاد منافع اقتصادی برای شرکت‌های آمریکایی و در نتیجه افزایش پایداری توافق احتمالی است.

ج. فشار افکار عمومی داخلی

نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دهد که اکثریت مردم ایران به آمریکا بی‌اعتمادند و خواهان نتایج ملموس، به‌ویژه رفع تحریم‌ها، هستند. تأکید عراقچی بر «کوتاه بودن زمان مذاکرات» بازتاب همین فشار اجتماعی است.

۵. چشم‌انداز دور سوم: آزمون جدیت واشنگتن

دور سوم مذاکرات، که قرار است روز پنج شنبه آینده برگزار شود، نقطه‌ای تعیین‌کننده خواهد بود. سه آزمون اصلی پیش روی دو طرف قرار دارد:

1. کیفیت پیش‌نویس‌ها: آیا «اصول راهنما» به متونی واقعی و قابل مذاکره تبدیل می‌شود؟

2. رفتار آمریکا: آیا واشنگتن از ترکیب مذاکره و فشار نظامی فاصله می‌گیرد؟

3. پاسخ به طرح اقتصادی ایران: آیا آمریکا آماده ورود به یک توافق برد–برد است یا صرفاً به دنبال محدودسازی یک‌طرفه ایران؟

جمع‌بندی

دور دوم مذاکرات ژنو نشانه‌هایی از خروج از بن‌بست و شکل‌گیری یک چارچوب مشترک را در خود داشت. اما موفقیت نهایی این روند به یک عامل کلیدی بستگی دارد: آیا آمریکا آماده یک معامله واقعی است؟ معامله‌ای که در آن هم رفع تحریم‌ها و هم محدودیت‌های قابل راستی‌آزمایی هسته‌ای در کنار هم قرار گیرد. دور سوم، نخستین آزمون جدی این پرسش خواهد بود.